9 چیزی که باید دربارۀ کمدی الهی دانته بدانید

9 چیزی که باید دربارۀ کمدی الهی دانته بدانید

چهارده سپتامبر هفتصدمین سالگرد درگذشت دانته آلیگیری[1]، «پدر زبان ایتالیایی» بود. دانته یک سال پیش از درگذشتش، کمدی الهی که یکی از بزرگ‎‌ترین اشعار حماسی در ادبیات غرب است را تکمیل کرد.

در اینجا نُه چیزی که باید دربارۀ اثری که یکی از حیاتی‌ترین کتاب‌های بشریت تلقی می‌شود، بدانید، آمده است.

1. این منظومه، تمثیلی از سفر روح به سوی خداست.

کمدی الهی یک منظومۀ حماسی است که به سه بخش (دوزخ، برزخ و بهشت) تقسیم شده که در آن نویسنده از میان نُه حلقۀ جهنم (Inferno به زبان ایتالیایی) گذر می‌کند تا به لوسیفر می‌رسد، سپس از هفت طبقۀ کوه برزخ (Purgatorio) بالا می‌رود و در نهایت به نُه افلاک بهشت (Paradiso) صعود می‌کند.

از لحاظ تمثیلی، این منظومه نشانگر سفر روح به سوی خداست که با شناخت و طرد گناه در دوزخ آغاز شده و با حیات توبه‌کارانۀ مسیحی در برزخ ادامه می‌یابد و سپس با صعود روح به سوی خدا در بهشت دنبال می‌شود.

2. کمدی الهی همیشه الهی نبوده و چندان هم خنده‌دار نیست. عنوان اصلی این منظومه صرفا کمدیا[2] بود که نشان می‌داد به زبان درباری نوشته نشده و پایان خوشی دارد (مفهوم کلاسیک «کمدی»). شاعر ایتالیایی بوکاچیو[3] (1313-1375) نام این منظومۀ حماسی را به خاطر به تصویر کشیدن مضامین درخشان مذهبی‌اش، «الهی» نامید. از آن پس، به شکل مداوم از این کتاب با عنوان کمدی الهی یاد شده است.

3. این منظومه حاوی بیش از پانصد ارجاع به کتاب مقدس است.

با وجود اینکه کمدی الهی یک اثر ادبی است و به صورت یک رسالۀ الهیاتی نوشته نشده، اما حاوی حدود پانصد نقل قول و اشارۀ مستقیم به کتاب مقدس است. ادوارد مور[4]، محقق انگلیسی، در سال 1897 اظهار داشت: «تعداد بسیار معدودی از نویسندگان، چه در قرون وسطی و چه در دوران مدرن، به اندازۀ دانته کتاب مقدس خود را می‌شناسند. این آشنایی عمیق نه تنها از طریق نقل قول‌های مستقیم، بلکه با آمیزش‌های مکرر اشارات و اصطلاحات کتاب‌مقدسی در تار و پود طرز بیانش نشان داده می‌شود» (تنها نسخۀ کتاب مقدسی که دانته به آن دسترسی داشته، نسخۀ لاتین وُلگِیت بوده که شامل کتاب‌های ساختگی مانند دوم مکابیان بود که منبع تعالیم برزخ کاتولیک‌های رومی به شمار می‌رود).

4. دانته در منظومۀ خود با ده‌ها نفر از شخصیت‌های کتاب مقدس ملاقات می‌کند.

دانته در طول سفرش تقریبا با نهصد شخصیت مواجه می‌شود. برخی از این افراد از جمله معاصرانش، سیاست‌مداران و رهبران پیشین جهان، شخصیت‌های تخیلی، موجودات اساطیری و قهرمانان باستانی بودند. اما او با تعدادی از چهره‌های کتاب مقدس از جمله عیسی، آدم، قائن، هابیل، اَبشالوم، ابراهیم، عَخان، قیافا، دانیال، داوود، ایلیا، الیشع، حزقیال، جدعون، یعقوب، اسحاق، یفتاح، یحیای تعمیددهنده، یوحنا، یهودا اسخریوطی، لیَه، لاوی، لوقا، مریم، مَتیاس، میکال، موسی، نمرود، نوح، پولس، پطرس، پیلاتس، راحیل، رِحُبعام، شائول، شمعون جادوگر و سلیمان نیز دیدار می‌کند.

5. عدد سه (و مضارب آن) در این منظومه دارای اهمیت الهیاتی است.

عدد سه (همچنین مضارب آن) عددی تکرارشونده در این منظومه است. این اثر شامل سه کتاب می‌باشد (به نام سرودها) که هر کدام شامل 33 سرود است (بخشی از یک منظومۀ بلند) و هر سرود از سه بیت (قالب شعری سه‌بیتی) تشکیل شده است. همچنین نُه حلقۀ دوزخ، سه حیوان وحشی (سیاه‌گوش، شیر و گرگ) و سه راهنما (ویرژیل[5]، بئاتریس[6] و برنارد قدیس[7]) در کتاب وجود دارد. این استفادۀ مکرر از عدد سه، نشانگر تثلیث الهی (پدر، پسر و روح‌القدس) است.

6. نُه حلقۀ دوزخ در Inferno، نمایانگر گناهان کبیرۀ مختلف است.

بدون شک تاثیرگذارترین بخش این منظومه، دوزخ است. دانته در این بخش از نُه حلقۀ دوزخ عبور می‌کند که هر کدام نمایندۀ یک گناه متفاوت است. نُه حلقۀ دوزخ به ترتیبِ ورود و شدت عبارت‌اند از:

برزخ: برای کسانی که اخلاق‌مدار بودند، اما هرگز عیسای مسیح را نشناختند. دانته در آنجا با اُوید[8]، هومر[9]، سقراط[10]، ارسطو[11]، ژولیوس سزار[12] و افراد دیگری ملاقات می‌کند.

شهوت: مقصد نهایی شهوت‌رانان و زناکاران است. دانته با آشیل[13]، پاریس[14]، تریستان[15]، کلئوپاترا[16]، دیدو[17] و دیگران روبه‌رو می‌شود.

شکم‌پرستی: جایی که افرادی که افراط می‌کنند وجود دارند. دانته در این قسمت با مردم عادی روبه‌رو می‌شود که از شخصیت‌های اشعار حماسی یا خدایان اسطوره‌ای نیستند.

طمع: جایی برای کسانی که عاشق ثروت و مادی‌گرایی بوده‌اند. دانته در اینجا با مردم عادی بیشتری مواجه می‌شود.

خشم: ارواح این حلقۀ پنجم شامل کسانی هستند که به‌راحتی خشمگین می‌شدند و افرادی که در زندگی زمینی خود عبوس و بداخلاق بوده‌اند.

بدعت: این طبقه جایگاه کسانی است که دیدگاه‌های مسیحیت ارتدوکس را رد کرده‌اند. دانته در آنجا با اپیکور[18]، پاپ آناستازیوس دوم[19] و امپراتور فردریک دوم[20] ملاقات می‌کند.

خشونت: این اولین حلقه‌ای است که خود به زیرحلقه‌ها یا دایره‌های فرعی تقسیم می‌شود. حلقۀ بیرونی شامل کسانی است که علیه مردم و دارایی‌هایشان خشونت ­ورزیده‌اند، مانند آتیلا هون[21]. حلقۀ میانی شامل افرادی است که مرتکب خشونت علیه خود شده‌اند (خودکشی کرده‌اند). حلقۀ درونی از کفرگویان یا کسانی که علیه خدا و طبیعت خشونت ورزیده‌اند تشکیل شده است.

کلاهبرداری: این حلقه با در بر گرفتن افرادی که آگاهانه و عامدانه مرتکب کلاهبرداری شده­‌اند، از حلقه‌های پیشین متمایز می‌شود. این طبقه شامل دلالان و اغواگران، چاپلوسان، منصب‌فروشان (کسانی که مناصب کلیسایی را می‌فروشند)، جادوگران، منجمان، پیامبران دروغین، سیاست‌مداران فاسد، ریاکاران، دزدان، مشاوران و ناصحان گمراه‌کننده، تفرقه‌افکنان (کسانی که مذاهب را از هم جدا می‌کنند تا مذهب جدیدی به وجود آورند)، کیمیاگران، جاعلان، کسانی که سوگند دروغ می‌خورند، مقلدان و… نیز است.

خیانت: عمیق‌ترین حلقۀ دوزخ، جایی که شیطان ساکن است. این طبقه به چهار قسمت تقسیم می‌شود. اولین طبقه­، کاینا[22]؛ که به نام قائن که برادرش هابیل را به قتل رساند، نامگذاری شده و مخصوص خائنان به خانواده است. طبقۀ دوم، آنتِنورا[23]؛ برگرفته از نام آنتِنور تروی که به یونانیان خیانت کرد، برای خائنان سیاسی-ملی در نظر گرفته شده است. طبقۀ سوم، بطلمیوس[24] است به افتخار بطلمیوس که به علت دعوت سیمون مکابئوس[25] و پسرانش به شام و به قتل رساندنشان مشهور است. حلقۀ چهارم، جودِکّا[26] است که برگرفته از نام یهودای اسخریوطی[27] است که به مسیح خیانت کرد. این حلقه مخصوص خائنان به اربابان، نیکوکاران و سرورانشان است.

7. دانته در نه سالگی عاشق منبع الهامش شد.

در منظومه، شخصیت «بئاتریس» نماد وحی الهی، الهیات، ایمان و فیض است. این شخصیتِ تقریبا الهی، در بیشتر قلمروهای افلاکی هدایت می‌کند. او از روی یک زن ایتالیایی به نام بئاتریس دی فولکو پورتیناری[28] الگوبرداری شده است. دانته در یک مهمانی، زمانی که هر دو نُه ساله بودند، با او ملاقات کرد و شیفته‌اش شد. برخورد بعدی و نهایی دانته با او، نُه سال بعد اتفاق افتاد، اما در آن زمان دانته متعهد شده بود با زن دیگری ازدواج کند. بئاتریس هشت سال بعد، در سن 25 سالگی درگذشت.

8. معروف‌ترین سطر منظومه، کتیبه‌ای است که بر ورودی جهنم است.

مشهورترین خط منظومه کتیبه‌ای است که بر دروازۀ جهنم نوشته شده و با عبارت:

«Lasciate ogne speranza, voi ch’intrate» به پایان می‌رسد. رایج‌ترین ترجمۀ این عبارت به انگلیسی، چیزی شبیه به این است: «ای کسانی که وارد اینجا می‌شوید، هر گونه امید را رها کنید.»

9. منظومۀ دانته الهام‌بخش طیف وسیعی از آثار هنری و رسانه‌ای، از سمفونی‌ها گرفته تا کتاب‌های کمیک بوده است.

موسیقی‌دانان متعددی از این منظومه الهام گرفته‌اند، از جمله آهنگسازان کلاسیک مانند فرانتس لیتز[29] (سمفونی کمدی الهی دانته) و پیوتر ایلیچ چایکوفسکی[30] (فرانچسکا دا ریمینی[31] که عنوان فرعی آن «سمفونی فانتزی بعد از دانته» است) و گروه الکترونیک رؤیای تانگرین (که آلبوم‌هایی را برای هر سه بخش منظومه منتشر کرد). نویسندگانی مانند چاسر[32]، جان میلتون[33] و تی. اس. الیوت[34] نیز مانند هنرمندانی چون سالوادور دالی[35] و آگوست رودن[36] (که مجسمۀ معروفش، «متفکر»، در اصل بخشی از اثری به نام «دروازه‌های جهنم» بود). همچنین این اثر، الهام‌بخش بازی‌های ویدئویی (مانند بازی اکشن دوزخ دانته محصول 2010) و کتاب‌های کمیک (مانند سالنامۀ X-Men شمارۀ 4 در دهۀ 1980، «کرم شبخیز دوزخ») بوده است.

9 چیزی که باید دربارۀ کمدی الهی دانته بدانید

---

نویسنده: جو کارتر

[1] Dante Alighiery

[2] Commedia

[3] Boccaccio

[4] Edward Moore

[5] Virgil

[6] Beatrice

[7] St. Bernard

[8] Ovid

[9] Homer

[10] Socrates

[11] Aristotle

[12] Julius Caesar

[13] Achilles

[14] Paris

[15] Tristan

[16] Cleopatra

[17] Dido

[18] Epicurus

[19] Pop Anastasius II

[20] Emperor Frederick II

[21] Attila the Hun

[22] Caina

[23] Antenora

[24] Ptolomaea

[25] Simon Maccabaeus

[26] Judecca

[27] Judas Iscariot

[28] Beatrice di Folco Portinari

[29] Franz Liszt

[30] Pyotr Ilich Tchaikovsky

[31] Francesca da Rimini

[32] Chaucer

[33] John Milton

[34] T. S. Eliot

[35] Salvador Dali

[36] Auguste Rodin

سایر مقالات

مقالات بیشتر