9 چیزی که باید دربارۀ نسل‌کشی ارامنه بدانید
9 چیزی که باید دربارۀ نسل‌کشی ارامنه بدانید
هفتۀ گذشته مجلس نمایندگان ایالات متحده قطعنامۀ 296 را تصویب کرد، قطعنامه‌ای که «نسل‌کشی ارامنه، کشتار یک و نیم میلیون ارمنی توسط امپراتوری عثمانی از سال 1915 تا 1923 را به رسمیت شناخته و محکوم می‌کند.» در مجموع 405 نماینده به این لایحه رأی موافق دادند، در حالی که تنها یازده نماینده به آن رأی مخالف و سه نماینده رأی ممتنع دادند.
در اینجا آنچه که باید دربارۀ یکی از وحشتناک‌ترین جنایات علیه مسیحیان در دوران مدرن بدانید، آمده است:
1. مردم ارمنستان هزاران سال است که در منطقۀ قفقاز اوراسیا زندگی می‌کنند. حتی پادشاهی ارمنستان اولین کشوری در جهان بود که در قرن چهارم، مسیحیت را مذهب رسمی خود قرار داد. اما در طول قرن پانزدهم، ارمنستان با امپراتوری عثمانی ادغام شد که بخش اعظمی از جنوب شرقی اروپا، غرب آسیا و شمال آفریقا را تحت کنترل داشت و حاکمان آن مسلمان بودند.
2. در سال 1914، امپراتوری عثمانی در کنار آلمان و اتریش-مجارستان وارد جنگ جهانی اول شد. مقامات عثمانی یک کارزار تبلیغاتی را به راه انداختند که ارمنیان مسیحی را به عنوان «همدست دشمن» معرفی می‌کرد. در 24 آوریل سال 1915، صدها نفر از رهبران جامعۀ ارمنی و روشنفکران مظنون به دشمنی با دولت عثمانی در قسطنطنیه (استانبول کنونی) دستگیر شدند. سرانجام بسیاری از آنها تبعید یا ترور شدند. امروزه این تاریخ به عنوان یکشنبۀ سرخ شناخته می‌شود و توسط ارامنۀ سراسر جهان به عنوان روز یادبود نسل‌کشی گرامی داشته می‌شود.
3. ماه بعد، مقامات عثمانی «قانون اخراج موقت» (قانون تهجیر)[1] را تصویب کردند که اجازۀ اخراج ارمنیان را صادر می‌کرد. دولت جمعیت را وادار به راهپیمایی به سوی اردوگاه‌های کار اجباری در مناطق بیابانی کرد که امروزه شامل شمال و شرق سوریه، شمال عربستان سعودی و عراق می‌شود. محققان تخمین می‌زنند که ششصد هزار تا بیش از یک میلیون ارمنی در این راهپیمایی‌های اجباری قتل عام شده یا جان باختند.
4. مقامات عثمانی طرحی را برای حذف و کشتار هدفمند تمام مردان ارمنی که می‌توانستند مقاومت کنند، به اجرا درآوردند. چنانکه یکی از سفیران ایالات متحده در عثمانی نوشت: «در سراسر امپراتوری ترکیه تلاش هدفمندی برای کشتار تمام مردان توانمند صورت گرفت، نه تنها به منظور از میان بردن تمام مردانی که ممکن بود نسل جدیدی از ارمنیان را به وجود بیاورند، بلکه به این جهت که بخش ضعیف‌تر این جمعیت را تبدیل به طعمه‌ای آسان کند.» دولت، سربازان ارمنی در ارتش ترکیه را خلع سلاح کرد و آنها را به گروه‌های زندانیان یا کارگران اجباری که با زنجیر به هم بسته می‌شوند، تبدیل نمود. جِرِمایا هارِلسون[2] می‌گوید: «آن دسته از سربازان ارمنی که بر اثر کار سخت جان نباختند، به قتل رسیدند. سپس مردان جوان ارمنیِ بیشتری به ارتش فرا خوانده شده و به همین ترتیب اعدام شدند.»
5. زنان ارمنی در جریان نسل‌کشی، مورد تجاوز، آدمربایی، بردگی جنسی و ازدواج مجدد اجباری قرار گرفتند. کنسول بریتانیا در گزارشی از این قتل عام ثبت کرده است که «گفته می‌شود بسیاری از وحشی‌گری‌های نفرت‌انگیز دیگر مانند پاره کردن شکم زنان باردار و تکه‌تکه کردن کودکان با زور، رخ داده است.» علاوه بر این، «حدود شصت زن و دختر جوان به کلیسایی رانده شدند؛ جایی که به سربازان دستور داده شد هر کاری که دوست دارند با آنان انجام دهند و بعد آنها را بکشند، که این دستور اجرا شد.» در اردوگاه‌های کار اجباری، گزارش شده بود که نگهبانان «بیشتر اوقات… به دختران هشت یا ده‌سالۀ ارمنی تجاوز می‌کردند و در نتیجه بسیاری از آنها قادر به راه رفتن نبودند و سپس آنها را تیرباران می‌کردند.» ریچارد جی. هُوانیسیان[3]، مورخ، خاطرنشان می‌کند که عمل تجاوز «کم‌وبیش جهانی» بود و اینکه ارامنه «اغلب در جشن‌های بی‌رحمانه‌ای که در آنها تجاوز و سایر اشکال شکنجه وجود داشت به قتل می‌رسیدند.»
6. اجماع میان مورخان، این است که در سال 1915 حدود دو میلیون ارمنی در امپراتوری عثمانی زندگی می‌کردند. با این وجود، نسل‌کشی شامل تعدادی از 1/8 میلیون ارمنی که در قفقاز تحت حاکمیت روسیه زندگی می‌کردند، نیز می‌شد. اعتقاد بر این است که تعداد ارامنه‌ای که بین سال‌های 1915 تا 1917 کشته شده‌اند، 1/5 میلیون نفر است (ترکیه ادعا می‌کند که تنها سیصد هزار نفر در این دوران بر اثر جنگ و بیماری جان خود را از دست داده‌اند). تا سال 1922، کمتر از چهارصد هزار ارمنی در منطقه باقی مانده بودند.
7. نسل‌کشی ارامنه یکی از نخستین نسل‌کشی‌های قرن بیستم محسوب می‌شود. اصطلاح «نسل‌کشی» در دهۀ 1940 توسط رافائل لِمکین[4] به شکل ترکیبی از ریشه‌های کلمات Genos (در یونانی به معنای خانواده، قبیله یا نژاد) و Cide (در لاتین به معنای کشتن) ابداع شد. لِمکین، حقوقدانی لهستانی که در سال 1941 به ایالات متحده مهاجرت کرد، این کلمه را تا حدی برای توصیف جنایاتی که ارامنه در امپراتوری عثمانی متحمل شدند، ایجاد کرد. لِمکین در سال 1949 اظهار کرد: «من به موضوع نسل‌کشی علاقه‌مند شدم، زیرا بارها اتفاق افتاده است. ابتدا برای ارمنیان و پس از ارمنیان، هیتلر[5] وارد عمل شد.»
8. آدولف هیتلر در سخنرانی خطاب به فرماندهان نازی نیروهای مسلح آلمان، دستور حمله به لهستان و کشتار مردم لهستان را با اشاره به اینکه نسل‌کشی ارامنه عواقب کمی داشته است، توجیه کرد (او دستور داد «مردان، زنان و کودکان لهستانی‌تبار و زبان را بی‌رحمانه و بدون ترحم به کام مرگ بفرستند). هیتلر با غرور پرسید: «امروز چه کسی از نابودی ارامنه صحبت می‌کند؟»
9. با وجود قساوت‌هایی که با تعریف نسل‌کشی مطابقت دارد (مادۀ دوم کنوانسیون سازمان ملل متحد دربارۀ نسل‌کشی در دسامبر 1948، نسل‌کشی را به عنوان انجام اقداماتی با هدف «نابودی کامل یا جزئی یک گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی» تعریف می‌کند)، استفاده از عبارت «نسل‌کشی ارامنه» همچنان مورد مناقشه است. حدود 30 کشور از جمله کانادا، فرانسه، ایتالیا، روسیه و شهر واتیکان، نسل‌کشی علیه ارامنه را به رسمیت شناخته‌اند. برخی کشورها مانند بریتانیا و اسرائیل از اصطلاحات متفاوتی برای توصیف این رویدادها استفاده می‌کنند. اگرچه چندین سند رسمی ایالات متحده، این رویدادها را نسل‌کشی توصیف می‌کنند، دولت ایالات متحده هنوز به طور رسمی نسل‌کشی ارامنه را به رسمیت نشناخته است. تنها رئیس‌جمهور مدرن ایالات متحده که به شکل ویژه آن را نسل‌کشی خواند، رونالد ریگان[6] بود.
9 چیزی که باید دربارۀ نسل‌کشی ارامنه بدانید
نویسنده: جو کارتر
[1] Tehcir Law
[2] Jeremiah Harrelson
[3] Richard G. Hovannisian
[4] Raphael Lemkin
[5] Hitler
[6] Ronald Reagan
