مروری بر کتاب دانیال
مروری بر کتاب دانیال
نویسنده: دانیال نبی
هدف: این که به تبعیدیها و نخستین کسانی که به سرزمین خود بازگشتند، اطمینان دهد تمام تاریخ در دستهای خداست و بیانات نبیاش دانیال در مورد سختیها و مشکلات طولانی قبل از پادشاهی نهایی خدا، حقیقت است.
تاریخ نگارش: مدت کوتاهی پس از 539 ق.م
حقایق کلیدی
- دانیال و دوستانش در تمام دوران تبعید به خدا وفادار ماندند.
- میتوان به درستیِ گفتههای دانیال اعتماد داشت، زیرا او هرگز با کسانی که او را اسیر کرده بودند، مصالحه نکرد.
- خدا بر تمام تاریخ، کنترل مطلق دارد.
- تبعید اسرائیل به اندازۀ سلطنت چهار پادشاه طول کشید، زیرا به گناه ادامه دادند.
- قوم اسرائیل در آینده نیز آزمایش خواهند شد، اما آن مسحشده، یعنی مسیح میآید و نجات را برایشان به ارمغان میآورد.
نویسنده
مفسران در مورد نگارش کتاب دانیال بحث و جدل فراوانی داشتهاند. بسیاری از محققین، قدمت این کتاب را بین سال 170 و 165 ق.م، در دوران حیات آنتیوخوس اِپیفانِس چهارم[1] و مدتها پس از دوران دانیال نبی تخمین میزنند. با این وجود، این تاریخ با خودِ کتاب همخوانی ندارد، چون کتاب نشان میدهد دانیال نویسندۀ اصلی بوده است (دانیال 2:9؛ 2:10) و مدت کوتاهی پس از تسخیر بابِل به دست کوروش در سال 539 ق.م نوشته شده است. بهعلاوه خودِ مسیح بهصراحت این کتاب را به دانیال نبی نسبت میدهد (متی 15:24).
زمان و مکان نگارش
بحث و جدلهای فراوان بر سر تاریخ نگارش کتاب شامل 3 موضوع مهم است: 1- ماهیت نبوت 2- خطاهای تاریخی ادعاشده در کتاب دانیال 3- ویژگیهای زبانشناختی عبری و آرامی.
به طور کلی میتوان گفت انبیاء قوم اسرائیل در وهلۀ اول به شرایط مذهبی و اجتماعی زمان خودشان و معاصرین خود توجه داشتند. وقتی انبیاء رویدادهای آینده را پیشبینی میکردند، اغلب به حوادثی اشاره میکردند که قرار بود در آیندهای نزدیک اتفاق بیفتند. به همین دلیل برخی از مفسران معتقدند رؤیای دانیال دربارۀ «پادشاه شمال و جنوب» (دانیال 2:11-3:12) به حدی دقیق و مفصل است که نمیتواند توسط دانیال مطرح شده باشد؛ چرا که او 200-300 سال پیش از این رویدادها زندگی میکرده است.
با این وجود، این دیدگاه ویژگیهای ماوراءالطبیعی نبوت و اقدامات نادر سایر انبیاء را نادیده میگیرد (مانند اول پادشاهان 2:13؛ اشعیا 28:44؛ 1:45). گرچه دانیال 2:11-3:12 غیر عادی به نظر میرسد، اما قطعا بیان چنین جزئیاتی از سوی دانیال غیرممکن نبوده است.
برخی از حامیان تاریخ متاخر برای تایید دیدگاه خودشان، خطاهای تاریخی را به این کتاب نسبت میدهند. آنها رابطۀ بِلشَصَّر با نبوکدنصر (ر.ک یادداشتهایی در باب دانیال 2:5) و هویت داریوش ماد و هویت بابلیها، پارسها و یونانیها (از جمله سلوکیان و بطلمیوس) را مطرح کردهاند. اینگونه تعیین هویت مشکلساز میشود، زیرا هیچ مدرکی دال بر وجود پادشاهی مستقل ماد در فاصلۀ زمانی میان پادشاهی بابل و پارس وجود ندارد. کوروش پادشاه پارس (550-530 ق.م) کشور ماد را در سال 549 ق.م و کشور بابل را در سال 539 ق.م فتح کرد (ر.ک یادداشتهایی در باب دانیال 1:5 و 31).
حامیان تاریخ متقدم، آن پادشاهیها را به ترتیب بابل، ماد-پارس، یونان و روم میدانند. اشارۀ دانیال 28:5 به پادشاهی «مادها و پارسها» مهر تاییدی بر همین باور است و نشان میدهد نویسنده، این دو پادشاهی را یک پادشاهی واحد میدانسته است.
استدلال کسانی که به تاریخ متاخر باور دارند، این است که برای نامگذاری آلات موسیقی از چند واژۀ یونانی وام گرفته شده است (ر.ک یادداشتهایی در باب دانیال 5:3) و بعدها واژگان و عبارات عبری و آرامی به آنها افزوده شدهاند (ر.ک یادداشتهایی در باب دانیال 4:2). هیچ یک از این استدلالها قانعکننده نیستند. شواهد و دلایل فراوانی دال بر ارتباط میان یونانیها و اقوام خاور نزدیک، پیش از دوران اسکندر وجود دارند. همین ارتباطات برای توجیه استفاده از واژههای یونانی پیش از فتوحات اسکندر کفایت میکنند. قدمت زبان عبری و آرامی در کتاب دانیال به اواخر سدۀ ششم تا اوایل سدۀ دوم پیش از میلاد برمیگردد. به عبارت دیگر شواهد زبانشناسی، ارتباط چندانی با تاریخ متاخر یا متقدم ندارند.
استدلالهای مختلفی که برای تعیین یک تاریخ در سدۀ دوم پیش از میلاد ارائه میشوند برخلاف گفتههای کتاب مقدس در مورد زمان و مکان نگارش کتاب دانیال میباشند، اما دلایل کافی برای یک تاریخ متاخر ارائه نمیدهد. تاریخ اندکی پس از 539 ق.م (ر.ک دانیال 21:1) به بهترین وجه با ماهیت نبوت، دادههای تاریخی و زبان متن مطابقت دارد.
اهداف و ویژگیها
کتاب دانیال شامل دو قسمت کاملا متفاوت است. بابهای 1-6 شش رویداد تاریخی و بابهای 7-12 چهار رؤیای دانیال را روایت میکنند. رؤیاهای او تقریبا منحصرا پیشگویی هستند. در بابهای مربوط به روایات تاریخی، باب دوم متمایز است و یک پیشگویی نیز در آن مطرح شده است.
با کمی تعمق در محتوای روایات تاریخی میتوان فهمید آنها واحدهای روایی مجزایی هستند که به منظور خاصی کنار هم قرار داده شدهاند. این روایات دربارۀ تاریخ اسرائیل وقتی تحت تسلط بابل یا پارس بود و یا در مورد زندگینامۀ دانیال یا دوستانش هیچ توضیحی نمیدهند. با مرور این روایات به دو موضوع مهم پی میبریم. از یک سو، این داستانها چگونگی اعمال حاکمیت مطلق خدا در امور اقوام را شرح میدهند (دانیال 47:2؛ 17:3-18؛ 28:4-37؛ 18:5-31؛ 25:6-28)؛ اورشلیم نابود شده است، معبد ویران شده و قوم خدا در تبعید هستند، فرمانروایان شریر نیز پیروز به نظر میرسند، اما خدا همچنان برتر است. خدا بر اساس رضایت حاکمیتی خود در تمامی پادشاهیهای این دنیا دخالت میکند تا پادشاهی جاودان جهانی مد نظر خود را بنا بگذارد.
این روایات ثابت میکنند دانیال و دوستانش در سرزمین اسارتشان، برجسته و معروف هستند، نه به این دلیل که وفاداری خودشان به خدا را زیر پا گذاشتند، بلکه به خاطر برکاتی که خدا بر زندگی آنها نازل کرد. این موضوع بسیار مهمی است، زیرا به پیشگوییهای دانیال مخصوصا پیشگوییهای مربوط به طولانی شدن مدت رنج و آزار قوم اسرائیل، اعتبار میبخشد.
رؤیاهای دانیال (دانیال 7-12) شامل پیشگوییهایی دربارۀ آینده هستند که ثابت میکنند قوم خدا اهمیت زیادی برای صحت روایات قائل بودند. گرچه حاکمان پارس و بابل، یهودیان را بسیار آزار میدادند، اما به هیچ وجه سعی نکردند ایمان آنها را از بین ببرند؛ البته تا دوران آنتیوخوس اِپیفانِس چهارم، حاکم امپراتوری سلوکیان (175-164 ق.م) اوضاع به همین منوال بود. اما او سعی کرد مذهب یهود را ریشهکن کند و یهودیان را مجبور کرد آداب و رسوم یونانیان را به جا آورند. بسیاری از یهودیان از او پیروی کردند، اما برخی از آنها چنین چیزی را نپذیرفتند و بهشدت آزار دیدند. یکی از دلایل اصلی نگارش این کتاب، آن بود که قوم خدا برای دوران حکومت آنتیوخوس اِپیفانِس آماده شوند و به کسانی که قرار بود در آن همه رنج و آزار زندگی کنند، امید و دلگرمی بدهد. این کتاب همچنین فراتر از دوران آنتیوخوس اِپیفانِس، به آمدن مسیح نگاه میکند. مسیح است که تمامی پادشاهیهای انسانی را نابود میکند و پادشاهی جاودان پارسایی و صلح را بنا میگذارد. تمامی این مسائل در پیشگوییهای دانیال در نظر گرفته شدهاند. کتاب دانیال در بحبوحۀ آن ظلم و آزار، به قوم خدا امید میداد و امروز نیز به کسانی که تحت ظلم و آزار هستند، دلگرمی میبخشد.
مسیح در دانیال
کتاب دانیال با تمرکز بر احیای قوم اسرائیل پس از تبعید، مستقیما به مسیح اشاره میکند. دانیال نیز مانند سایر انبیای عهد عتیق، آیندهای باشکوه و پرجلال را برای قوم اسرائیل پیشبینی میکند که در اولین و دومین آمدن مسیح و در کل تاریخ کلیسا محقق میشود.
دربارۀ جزئیات تحقق پیشگوییهای دانیال، بحث و جدل زیاد است، اما ساختار اصلی رؤیای دانیال برای آینده جای هیچ شکی باقی نمیگذارد که مسیح امیدهای این نبی را محقق میسازد. مسیح وقتی خودش را با نام «پسر انسان» معرفی میکند (متی 6:9؛ 23:10؛ 8:12)، این موضوع را آشکارا بیان مینماید. همانطور که دانیال نیز از این عبارت استفاده کرده است، «پسر انسان» یک پادشاه بزرگ از نسل داوود است که خدا او را تعالی داد و نمایندۀ خدا روی زمین بود. عیسی همان مسیح بود، آخرین پادشاه از نسل داوود. او بهتنهایی تمامی پیشگوییهای پسر انسان در رؤیای دانیال را محقق میسازد (ر.ک یادداشتهایی در باب دانیال 13:7؛ 14:7).
بهعلاوه، در باب نهم، دانیال متوجه شد پیشگویی اِرمیا دربارۀ هفتاد سال تبعید قوم اسرائیل به بابل را میتوان به هفتادوهفت سال، یعنی حدود 490 سال تعبیر کرد (دانیال 24:9). به طور کلی این پیشگویی در اولین آمدن مسیح محقق میشود. طولانی شدن دوران تبعید مربوط به دوران چهار امپراتوری خارجی بود که قوم خدا را بهشدت آزار و اذیت کردند (دانیال 1:2-49) و مربوط به «سنگی بَرکَنده شد، اما نه به دست بشر، و به پاهای آهنین و گِلین برخورده، آنها را خُرد کرد» (دانیال 34:2)، که بعدها دانیال آن را «پادشاهی که هرگز از بین نخواهد رفت» نامید (دانیال 44:2). این پادشاهی عظیم چیزی به غیر از پادشاهی مسیح نیست که با اولین آمدن مسیح شروع شد و تا به امروز ادامه دارد و با بازگشت مسیح به کمال میرسد.
در عهد جدید نیز پیشگوییهای زیادی از دانیال به چشم میخورند. برای مثال، عیسی خودش به این پیشگویی دانیال اشاره میکند، «مکروه ویرانگر» (دانیال 27:9؛ 31:11؛ 11:12) که در اصل به ناپاک کردن معبد توسط آنتیوخوس اِپیفانِس یونانی اشاره دارد (ر.ک مقدمهای در باب اهداف و ویژگیها) و پیشدرآمدی برای ناپاک کردن معبد توسط سردار رومی، تیتوس در سال 70 بعد از میلاد میباشد (ر.ک یادداشتهایی در باب دانیال 15:24 و مرقس 14:13). در هر حال، اکثر مفسران مسیحی این گونهشناسی را با دجال مرتبط میدانند، که روحش هماکنون در دنیا کار میکند (ر.ک یادداشتهایی در باب اول یوحنا 18:2). و شاید به صورت یک شخص واقعی نزدیک به بازگشت مسیح، ظهور خواهد کرد (ر.ک یادداشتهایی در باب دوم تسالونیکیان 3:2).
مروری بر کتاب دانیال
[1] Epiphanes Antiochus IV
