مروری بر کتاب تثنیه

مروری بر کتاب تثنیه

نویسنده: موسی

هدف: تشویق به تجدید عهد با میانجی‌گری موسی در زمانی که اسرائیل در آستانۀ ورود به سرزمین موعود تحت رهبری یوشع بود.

تاریخ نگارش: 1406 ق.م

حقایق کلیدی

• قوم اسرائیل­ در دشت‌های موآب با توجه به تجربیات نسل پیش از خود، باید اهمیت وفاداری و پایبندی به عهد را بیاموزند.
• قوانین موسی برای سودمندی قوم خدا طراحی شده بود که آنها به سرزمین موعود تحت رهبری یوشع نقل مکان کردند. وفاداری به عهد با برکت پاداش می‌گیرد و نافرمانی با لعن و نفرین.
• قوم ‌اسرائیل باید هم در حالی ‌که در دشت‌های موآب منتظر می‌ماندند و هم پس از ورود به سرزمین موعود، تعهد خود به عهد را تجدید می‌کردند.

نویسنده

تثنیه نیز مانند سایر کتب اسفار پنج‌گانه اساسا تالیف موسی است. بدیهی است برخی از قسمت‌های آن بعدا افزوده شدند (مانند گزارش مرگ موسی در تثنیه 34) و بخش‌های دیگری نیز مورد ویرایش بعدی قرار گرفته است. با این وجود، این کتاب را باید به عنوان منبعی از زمان موسی خواند. به «مقدمه‌ای بر اسفار پنج گانه» مراجعه کنید.

زمان و مکان نگارش

احتمالا متن تثنیه عمدتا در دشت‌های موآب نوشته شده است؛ یعنی حدود سال 1406 پیش از میلاد، زمانی که قوم اسرائیل آمادۀ ورود به سرزمین موعود می‌شدند؛ اگرچه تا دوران یوشع کامل نشد، در آن زمان احتمالا مطالبی مانند گزارش مرگ موسی (تثنیه 34) نیز به آن اضافه شدند. به «مقدمه‌ای بر اسفار پنج‌گانه» مراجعه کنید.

مخاطبین اصلی

موسی خطاب به نسل دوم خروج نوشت. والدین بی‌ایمان آنها، همگی در بیابان در نتیجۀ مجازات خدا مرده بودند (اعداد 10:32-13)، اما خدا برای حفظ قوم مقدس خود و حفظ وعده‌های خود به پاتریارک‌ها، به این فرزندان امان داده بود. از آنجایی ‌که موسی اجازه نداشت وارد سرزمین موعود شود (تثنیه 37:1-38)، دوباره شریعت خدا را اعلام نمود تا آنها را هدایت کند که به رهبری یوشع تجدید عهد کنند. به «مقدمه‌ای بر اسفار پنج‌گانه» مراجعه کنید.

هدف و ویژگی‌ها

با از بین رفتن نسل اول خروج، موسی می‌بایست نسل جدید را از گناهان نسل قبلی و تعهد به شریعت آگاه کند تا در آینده از برکت خدا برخوردار شوند. تثنیه عمدتا شامل سه خطابۀ بزرگ و یک خلاصۀ حقوقی است که موسی در اواخر عمرش نوشت. این کتاب خلاصه‌ای از سخنان ارائه‌شده توسط او را بیان می‌نماید؛ او مردم را به تجدید عهد با خدا نه تنها قبل، بلکه پس از ورود به سرزمین موعود دعوت می‌کند. همچنین شایان ذکر است محتوای کتاب تثنیه، شبیه عناصر اصلی معاهدات باستانی خاور نزدیک است. معاهده‌های میان پادشاهان بزرگ (اربابان) و دست‌نشاندگان آنها معمولا شامل مفاد زیادی بودند و این کتاب نیز از همان الگو تبعیت می‌کند: (1) مقدمه (تثنیه 1:1-4)؛ (2) پیشگفتار تاریخی (تثنیه 5:1-43:4)؛ (3) مقررات و شروط (تثنیه 44:4-19:26)؛ (4) تصدیق و تصویب (تثنیه 1:27-20:30) و (5) جانشین رهبری (تثنیه 1:31-12:34). برخی از مفسران در مورد چنین رابطه‌ای اغراق کرده‌اند، زیرا این قسمت‌های تثنیه فقط تا حدی شبیه مفاد معاهده‌ها بوده‌اند. با این حال، از آنجایی که این توضیحات جهت‌گیری‌های مفیدی هستند، در طرح کلی و یادداشت‌های مطالعۀ کتاب گنجانده شده‌اند.

بهتر است تثنیه را مجموعه­ خطابه‌هایی دانست که به‌ هم پیوند خورده‌اند و به شکل فعلی و موجود درآمده‌اند. خطابۀ آغازین (تثنیه 5:1-43:4) تجربیات اسرائیل تحت رهبری موسی را بازگو می‌کند. تثنیه از چگونگی رویارویی موسی با فرعون، یا اینکه چطور معجزۀ آن ده بلا و مصیبت، فرعون را وادار کرد اجازۀ خروج مردم را صادر کند سخنی نمی‌گوید؛ اما به طور مکرر به خروج اشاره می‌کند (5 بار در خطابۀ اول – تثنیه 27:1 و 30؛ 20:4 و 34 و 37). موسی طی سفر از مصر به حوریب، از مراقبت معجزه‌وار خدا و مشیت الهی سخن می‌گوید. سپس شکست نظامی و روحیۀ آنها در قادِش بَرنِع را شرح می‌دهد. در اینجا به برخی از حوادث که در اعداد ثبت شده‌اند نیز اشاراتی می‌شود. درست مثل اعداد، عملا دربارۀ حوادث چهل سالۀ سرگردانی قوم اسرائیل چیزی گفته نشده است، سفر اَدوم تا آن سوی رود اردن ذکر شده و شکست سیحون و عوج نیز کامل‌تر از اعداد شرح داده شده است. سپس تقسیم زمین‌های اطراف اردن به بنی‌رِئوبین، بنی‌جاد و نیمی از ­قبیلۀ مَنَسی توضیح داده شده است. این روایت با اشاره به درخواست شخصی موسی مبنی بر ورود به کنعان که خدا اجازۀ آن را نداده بود، پایان می‌گیرد (اعداد 12:27-23). موسی این سخنرانی را با نصیحت به وفاداری به خداوند پایان می‌دهد.

اولین بخش خطابۀ دوم (تثنیه 44:4-32:11) از هشدارها و اندرزها تشکیل شده است و با ده فرمان آغاز می‌شود. ده فرمان مستقیما با صدای خود خدا داده شدند، اما بقیۀ شریعت از طریق موسی ارائه شد. سفر تثنیه 6-11 مسائل بزرگی را بیان می‌کند که از رابطۀ عهد با خدا خبر می‌دهد. فصل ششم از شِما (Shema) معروف می‌گوید: «بشنو، ای اسرائیل: یهوه، خدای ما، خداوندِ یکتاست» (تثنیه 4:6)، با تشویق به دوست داشتن خدا با تمام قلب (تثنیه 5:6) که به دنبال آن توصیه‌ای به آموزش، به خاطر سپردن و اطاعت می‌شود (6:6-25). فصل‌های بعدی به طور پراکنده مثال‌هایی از توجه و داوری خدا از زمان ترک مصر بیان می‌کنند که همگی به مطالب خروج و اعداد اشاره دارند. با این مثال‌ها به قوم اسرائیل هشدار داده شد که نه به خودشان، بلکه به خداوند اعتماد داشته باشند. سپس این فصل‌ها به نوید موفقیت در جنگ‌های آیندۀ کنعان منجر می‌شوند.

قوانین بخش دوم خطابۀ دوم (تثنیه 1:12-19:26) شامل مقرراتی برای پرستش، غذای پاک، برده‌ها و بدهی‌ها، جشن‌ها و اعیاد سالانه، قاضی‌ها، شهرهای پناهگاه و مسائل مختلف رفتاری هستند. بیشتر این قوانین، مشابهاتی در کتاب‌های اسفار پنج‌گانه دارد.

خطابۀ سوم (تثنیه 1:27-20:30) تشویقی قدرتمند به قوم اسرائیل برای اطاعت از قوانین خدا است. شامل دستورالعمل‌هایی برای مراسم مذهبی پس از آنکه موقعیت اسرائیلیان در کنعان تثبیت شد در درۀ بین کوه عیبال و کوه جِرِزیم در نزدیکی شِکیم برگزار می‌شدند. این مراسم، یادبودی برای مراسم عهد خروج (خروج 1:20-8:24) است و یوشع آن را طبق مقررات انجام ­داد (یوشع 30:8-35). بعضی مفسران معتقدند این خطابه با دستورالعمل‌های خود در مورد محراب و بازگویی برکت و لعنت، در واقع نتیجه‌گیری خطابۀ قبلی است که به نوعی یک عهدنامه تلقی می‌شود. به هر حال، موسی این قوانین و پندها را با تاکید بسیار بر تعهد اسرائیل در برابر خدا برای شنیدن و اطاعت از شریعت خداوند ارائه کرد.

بخش‌های پایانی کتاب نیز به همان اندازه مهم و قدرتمند هستند (تثنیه 1:31-2:34). آنها عبارت‌اند از: اعطای مقام جانشینی موسی به یوشع؛ سرود موسی که بزرگی خدا و مراقبت او از قوم عهد را گرامی می‌دارد (تثنیه 32)؛ برکت موسی به دوازده قبیله که شبیه برکت یعقوب به دوازده پسرش می‌باشد (پیدایش 49)؛ اعلان درگذشت موسی (تثنیه 34).

این کتاب عنوان خود را از ترجمۀ یونانی عهد عتیق (سِپتواِجنت) گرفته است و آن را تثنیه، «قانون دوم» ­نامیدند. البته «تکرار شریعت» نام بهتری است.

مسیح در تثنیه

موسی بنیانگذار حکومت مذهبی قوم اسرائیل، واسطۀ عهد عتیق شد و بدین ترتیب عیسای مسیح، پسر خدا، واسطۀ عهد جدید را پیشگویی کرد (اِرمیا 31:31-34). ماهیت اخلاقی و معنوی این دو عهد یکسان هستند، اما روش اجرایی آنها تفاوت قابل توجهی دارد. این هویت اساسی در روشی که پولس پیام انجیل خود را با درخواست موسی از اسرائیل برای تجدید عهد مرتبط کرد، آشکار است (ر.ک یادداشت‌های تثنیه 11:30-14). در تثنیه، فیض، مقدم بر تعهد انسان به ایمان است و اطاعت انسان دلیل بر ایمان واقعی است. در مورد تعالیم عهد جدید نیز چنین است.

با این وجود تثنیه نمایانگر مرحله‌ای از رویکرد عهد خدا بود که از قبل دربارۀ واقعیت‌های بزرگ‌تر عهد مسیح خبر می‌داد (ر.ک یادداشت‌های عبرانیان 6:8-13). عهد عتیق با خون حیوانات منعقد می‌شد؛ و عهد جدید ابدی و با خون ثمربخش مسیح (اِرمیا 40:32؛ عبرانیان 11:9-28). موسی خواستار مذهب قلبی بود (تثنیه 6:6؛ 6:30)، اما به دلیل ضعف بشر شکست خورد و منسوخ شد (رومیان 3:8؛ عبرانیان 13:8). عیسای مسیح از طریق روح‌القدس دل‌های انسان‌ها را تغییر می‌دهد (ر.ک یادداشت‌های تثنیه 16:10؛ همچنین یوحنا 1:3-15).

در تثنیه چندین موضوع خاص وجود دارند که مسیح را پیشبینی می‌کنند. او برّۀ پِسَح است (تثنیه 1:16-17 و یادداشت‌های آن) و نبی‌ای که ظهور خواهد کرد (ر.ک یادداشت‌های تثنیه 15:18-22). توجه تثنیه به ایجاد یک مکان مقدس (تثنیه 12) چشم‌انداز عهد جدید در مورد مسیح را به عنوان تنها کسی که می‌تواند نجات دهد، پیشبینی می‌کند. جزئیات روش قربانی نیز به نوعی بیانگر پیشبینی قربانی شدن خودِ مسیح است. در جایی که تثنیه بر زندگی در سرزمین موعود تاکید می‌ورزد، در واقع امید به آسمان‌ها و زمین جدید را پیشبینی می‌نماید؛ مسیح، این زمین و آسمان‌های جدید را به کسانی تقدیم می‌کند که به او ایمان می‌آورند. همان‌طور که موسی خواستار وفاداری و تعهد قوم اسرائیل شد تا بتوانند وارد سرزمین موعود شده و مالک آن باشند، مسیح نیز ما را به وفاداری به خودش فرا می‌خواند تا وارد جهان بعدی شویم و از تمامی برکات جاودانۀ آن بهره‌مند گردیم.

مروری بر کتاب تثنیه

---

سایر مقالات

مقالات بیشتر